Osmanlı’da Ordu ve Ekonomi

1
302
Osmanlı Ordusu

OSMANLI’DA ORDU – OSMANLI’DA EKONOMİ

ORDU

Kuran Orhan Beydir. Yaya ve müsellem ordusu.
Yaya ve müsellem ordusunun fetih hareketlerine yetişememesi sonucu 1.Murat Edirne’de “Kapıkulu Ocağını” kurmuştur.

 Kapıkulu Ocağının Özellikleri: 

  • Kuran 1.Murattır.
  • Merkez Ordudur.
  • Devşirme çocuklarından oluşur.
  • Önceleri “Ocak, Devlet içindir” anlayışı ile hareket etti.
  • 3.Murat’tan itibaren bozulmaya başladı.
  • Kapıkulu ocağına bağlı askerler her 3 ayda 1 ulufe, her taht değiştiğinde ise Cülus Bahşişi alırlar.
  • Yeniçeri sefere çıkmadan önce okuduğu duaya Gülbank adı verilir.
NOT: Kapıkulu ocağı önceleri Mevlana(Molla) Rüstem’in önerisiyle “Pençik sistemi” daha sonra ise “Devşirme Sistemine” geçmiştir. 

1- Deniz Kuvvetleri

  • Karesioğullarının alınmasıyla faaliyetler başladı.
  • Komutanına Kaptanı Derya, askerine Levent denir.
  • İlk tersane Karamürsel’de Orhan Bey döneminde açıldı.
  • Ayrıca Edincik, İzmit, İznik, Kefe(Kırım), Trabzon, Sinop, Samsun, Antalya ve Muğla’da da tersaneler açılmıştır.

 Önemli Denizciler: 

  • Ece Halil (Karesioğlulları)
  • Hacı İlbeyi (Karesioğlulları)
  • Evrenos Gazi (Karesioğlulları)
  • Çalı Beyi
  • Piyale Paşa
  • Seydi Ali Reis
  • Piri Reis
  • Barbaros Hayrettin Paşa
  • Kemal Reis
  • Murat Reis
  • Baltaoğlu Süleyman

2- Kara Kuvvetleri

a) Yardımcı Kuvvetler

  • Beşliler (savaş sırasında alınan 5 evden 1 kişi)
  • Azaplar(Bekar erkek)
  • Turnalar(haberci)
  • Deliler(cesaretli)
  • Yörükler(Yol açar)
  • Akıncılar(Sınırda otururlar)
  • Yaya ve müsellem(yaya ve atlı)
  • Sakalar(sucu)

b) Eyalet Askerleri

  • Ordunun en kalabalık kısmıdır.
  • Tımar topraklarından geçimini sağlar
  • 17 yüzyıla kadar yetişen askere “Tımarlı Sipahi” denirdi.
  • 17 yüzyılda Tımar sisteminin bozulmasıyla devletin aldığı ücretli askere “Sekban veya Saruca” adı verilir.
  • 19 yüzyılda Tımar sistemi kaldırılır. Bölgelerin güvenliğinin sağlanabilmesi için “Redif Birlikleri” kuruldu.

c) Kapıkulu Ocağı

  • Acemioğlanlar Ocağı
    Yeniçeri Ocağı
    Topçu Ocağı
    Top Arabaları Ocağı
    Bostancı Ocağı(Koruma)
    Lağımcı Ocağı
    Cebeci Ocağı(Silah bakım ve onarım)
    Humbaracı Ocağı(El bombası)
  • Garipler – Hazineyi korur.
  • Sipahlar – Çadırı korur.
  • Ulufeciler – Sancağı korur.
  • Acemi biliğinden herhangi uzman ocağına geçişe “bedergah” veya “kapıya çıkma” denir.

EKONOMİ

İaşecilik: Bir malı ülkede kaliteli ve uygun fiyatla bulundurulmasıdır.
Gelenekcilik: Malın yeterli derecede ülkede bulunması. Arz ve talep dengesi.
Fiskalizm: Devletin gelirleri en üstte giderleri ise en alta indirmeye çalıştığı ekonomik anlayıştır.
Merkantilizm: 15 ve 16 yüzyıl Avrupa’sında ortaya çıkan altın ve gümüş’ün zenginlik aracı sayıldığı ekonomik anlayıştır.
Narh Sistemi: Eksik rekabet şartlarından dolayı devletin fiyatlara müdahale etmesidir.

 Lonca teşkilatı: 
  • Orta ve büyük dereceli kuruluşların birliğidir.
  • Başındakine “Şeyh veya Pir” denir.
  • Devlet veya halk ile arabuluculuk yapana “kahya veya kethüda” denir.
  • Gayrimüslim ve Müslüman aynı anda girer.

Derbent Teşkilatı: Kuyumcu, kunduracı, bakkal, marangoz(necar) gibi küçük işletmeler bulunur.
Menzil Teşkilatı: Kervanlar arası haberleşmeyi sağlar.
Mekkari Taifesi: Günümüzün kargo veya nakliyat şirketleri.
Gedik: İş yeri açma ruhsatıdır.
Kapan: Bir çeşit mal satılan yer.
Kapan Emini: Malları paylaştıran kişidir.

Not: Tağşiş: Parananın değerini düşürmek.

Vergiler

A. Şeri Vergiler

  • Öşür: Müslümanların ürünlerinden genellikle peşin olarak alınan 1/10 oranında vergidir.
  • Haraç: Gayrimüslimlerin ürünlerinden genellikle peşin olarak alınan 2/10 oranında vergidir.
  • Cizye: Gayrimüslimlerin erkek çocuklarının askerlik yapmadıkları için ödedikleri can vergisidir.
  • Ağıl: Küçükbaş hayvanların barınakları için alınan vergidir.
  • Ağnam: Küçükbaş hayvanlar için 1/40 oranında alınan vergidir.
  • Çifthane: Bir çift öküz ile devlete ait tarlayı sürdüğü kadar ödediği vergidir.
  • Çiftbozan: 2 yıl üst üste tarlayı ekmeyen kişilerden alınır.
  • Geçit: Sürü sahiplerinden özellikle İstanbul içinden geçerken alınan vergidir.
  • İhtisab: Panayır vergisidir.
  • İltizam: Muaccele bedelinin ismidir.
  • Maden: Madenden aldığı vergidir.

B. Örfi Vergiler

  • İmdadiye/Seferiye: Sefer sırasında alınır.
  • İmdadiye/Hazariye: Barış zamanında alınır.
  • İane-i Cihadiye: Cihad zamanında alınır.
  • Derbend: Geçitlerden alınır.
  • Kürekçi: Kürekçiler ve aileleri için alınır.
  • İzni Sefine: Boğazlardan geçen gemiler için alınır.
  • Avarız: Olağan üstü durumlardan alınır.

Paralar

  • Akçe: Osman Bey zamanında Bakır olarak bastırılmıştır.
  • Akçe: Orhan Bey zamanında Gümüş olarak basılmıştır.
  • Sikke-i Hasene: Fatih Sultan Mehmet zamanında Altın olarak basılmıştır.
  • Kaime: Sultan Abdülmecit zamanında Kağıt olarak basılmıştır.
  • Mecidiye: Sultan Abdülmecit zamanında Metal olarak basılmıştır.

Bankalar

  • Bank-ı Dersaadet: İlk açılan Osmanlı bankasıdır. Galatalı bankerler tarafından kurulmuştur.
  • Bank-ı Şahane Osmani: Osmanlı paralarını basmaya yetkili İngiliz bankasıdır.
  • Memleket Sandıkları: Çiftçiye ucuz kredi verebilmek için kurulmuştur.
  • Ziraat Bankası: Memleket Sandıkları ismini değiştiriyor. Kapasitesi genişletiliyor. Kurucusu Mithat Paşa’dır.
  • İtibar-i Milli Osmani Bankası: İttihatçıların bankasıdır. 1924’de İş Bankası ile birleşmiştir.

1 Yorum

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz